«Ήταν σαν Γολγοθάς… σηκώθηκα και ούρλιαξα από τον πόνο.»
«Ήταν σαν να μαθαίνω να περπατάω από την αρχή.»
«Έχω πολλά περισσότερα να πω για μένα από το “είχα καρκίνο”.»
Η εμπειρία της νόσησης από καρκίνο στην εφηβεία συνιστά ένα κρίσιμο γεγονός ζωής που αναδιαμορφώνει την αναπτυξιακή πορεία και την αίσθηση ταυτότητας των νέων επιβιωσάντων.
Η διάγνωση καρκίνου κατά την εφηβεία εμφανίζεται σε μια περίοδο έντονων σωματικών, ψυχολογικών και κοινωνικών αλλαγών, όταν το άτομο προσπαθεί να κατανοήσει «ποιος είναι». Για τους νέους επιβιώσαντες, η ασθένεια δεν περιορίζεται στο βιοϊατρικό σκέλος, αλλά εγγράφεται στη βιογραφία τους ως γεγονός ζωής που επηρεάζει τη συνέχεια του εαυτού, τις σχέσεις με τους άλλους και την αίσθηση του χρόνου: τι χάθηκε, τι «πάγωσε», τι επιταχύνθηκε, τι δεν «ήρθε» ποτέ με τον τρόπο που θα ερχόταν στους συνομηλίκους.
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Psychology: The Journal of the Hellenic Psychological Society: View of Surviving adolescent cancer: Narratives of disruption and identity reconstruction
Πρόκειται για ποιοτική μελέτη, η οποία υιοθετεί την αφηγηματική προσέγγιση προκειμένου να «φωτίσει» το πώς νέοι ενήλικες που διαγνώστηκαν στην εφηβεία, κάποια χρόνια αργότερα, επιχειρούν να κατανοήσουν τι συνέβη και πώς αυτό τους άλλαξε. Στη μελέτη συμμετείχαν οκτώ νέοι/νέες (18–25 ετών), τέσσερις άνδρες και τέσσερις γυναίκες, που ζούσαν στην Αθήνα. Η συλλογή των δεδομένων βασίστηκε σε αφηγηματικές συνεντεύξεις, με τρεις συναντήσεις για κάθε συμμετέχοντα: μία αφιερωμένη στη ζωή πριν από την ασθένεια, μία στην περίοδο της διάγνωσης και της θεραπείας και μία στη ζωή μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι συμμετέχοντες/-ουσες είχαν τη δυνατότητα να αφηγηθούν την εμπειρία τους ως μια ενιαία ιστορία ζωής και να αναδείξουν όσα οι ίδιοι θεωρούσαν σημαντικά: στιγμές πόνου και φόβου, αλλά και λεπτές μετατοπίσεις στον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό, τους άλλους και τον χρόνο. Από την ανάλυση προέκυψαν τρεις βασικές θεματικές ενότητες: (α) η διαχείριση ενός εύθραυστου σώματος, (β) η επαναδιαπραγμάτευση του «χαμένου χρόνου» και (γ) η νοηματοδότηση της ασθένειας και η αναδόμηση της ταυτότητας.
Αρχικά, «η εμπειρία ενός εύθραυστου σώματος» αποτυπώνεται στις περιγραφές της νοσηλείας και των θεραπειών. Οι συμμετέχοντες μιλούν για πόνο, περιορισμούς κίνησης, εξάντληση, αλλά και για μια βαθιά αίσθηση απώλειας ελέγχου. Όπως το περιέγραψε ένας συμμετέχων, η προσπάθεια να ορθοποδήσει ήταν «σαν Γολγοθάς», ενώ μια συμμετέχουσα τόνισε ότι μετά τις θεραπείες ήταν «σαν να μαθαίνω να περπατάω από την αρχή». Ιδιαίτερη βαρύτητα βρέθηκε να έχει η αλλαγή στην εικόνα σώματος και πώς αυτή η αλλαγή «καθρεφτίζεται» στο βλέμμα των άλλων. Ένας άλλος συμμετέχων περιέγραψε ως μία από τις πιο δύσκολες εμπειρίες το να νιώθει τους ανθρώπους να τον κοιτούν επίμονα στον δρόμο, σαν να πρέπει κάθε φορά να εξηγεί τη διαφορά. Οι αλλαγές αυτές δεν περιγράφονται μόνο ως ιατρικές συνέπειες, αλλά ως εμπειρίες που επηρεάζουν την εικόνα εαυτού, την αίσθηση ελκυστικότητας και την κοινωνική άνεση, συνοδευόμενες συχνά από φόβους απόρριψης ή στιγματισμού.
Παράλληλα, η «επαναδιαπραγμάτευση του χαμένου χρόνου» αφορά τη ρήξη στη χρονικότητα που προκαλεί η ασθένεια. Παρατεταμένες απουσίες από το σχολείο, απομόνωση λόγω ευαλωτότητας σε λοιμώξεις και απομάκρυνση από συνήθεις δραστηριότητες της ηλικίας δημιουργούν την αίσθηση ενός παράλληλου χρόνου, σαν να «πάγωσε» η εφηβεία ή σαν να επιταχύνθηκε η διαδικασία ενηλικίωσης. Επιστρέφοντας στην κοινωνική και σχολική ζωή, αρκετοί ανέφεραν ότι ένιωθαν «άλλοι άνθρωποι», με δυσκολία να επανασυνδεθούν με τους συνομηλίκους.
Από την άλλη πλευρά, η «νοηματοδότηση της ασθένειας» αναδεικνύει πώς, με το πέρασμα του χρόνου, οι συμμετέχοντες επιχειρούσαν να εντάξουν την εμπειρία σε ένα πλαίσιο νοήματος. Παράλληλα, διαφάνηκε μια σύνθετη στάση: η ασθένεια δεν εξιδανικεύεται, αλλά αναγνωρίζεται ότι άφησε σημαντικό ίχνος—και, για κάποιους, λειτούργησε ως αφορμή αναστοχασμού, επαναξιολόγησης σχέσεων και προτεραιοτήτων. Κεντρικό εύρημα ήταν ότι η ταυτότητα των επιβιωσάντων «υφαίνεται» γύρω από την εμπειρία της ασθένειας, χωρίς όμως να εξαντλείται σε αυτήν. Όπως το λέει χαρακτηριστικά μια συμμετέχουσα: «Έχω πολλά περισσότερα να πω για μένα από το “είχα καρκίνο”».
Συνολικά, τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι ο καρκίνος στην εφηβεία δεν αποτελεί μόνο ένα χρονικά περιορισμένο ιατρικό γεγονός που «τελειώνει» με τη θεραπεία. Πρόκειται για μια εμπειρία που επηρεάζει μακροπρόθεσμα την εικόνα σώματος, τη σχέση με τους άλλους, την αίσθηση συνέχειας του χρόνου και τη συγκρότηση ταυτότητας. Για την κλινική και ψυχοκοινωνική πρακτική, αυτό σημαίνει ότι η υποστήριξη χρειάζεται να εκτείνεται και στη φάση της επιβίωσης: να δίνει χώρο στην αφήγηση, στη νοηματοδότηση, στη διαχείριση του πένθους για τις απώλειες και στη σταδιακή οικοδόμηση μιας νέας, συνεκτικής ιστορίας ζωής που συνδέει παρελθόν, παρόν και μέλλον.
Πλήρη στοιχεία δημοσίευσης:
Ntali, E., & Stavropoulos, K. (2025). Surviving adolescent cancer: Narratives of disruption and identity reconstruction. Psychology: The Journal of the Hellenic Psychological Society, 30(2), 116–135. https://doi.org/10.12681/psy_hps.41467