Ποιοτικά ερευνητικά δεδομένα για περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης εντός πανεπιστημίου
Η παρούσα ποιοτική μελέτη καταδεικνύει ότι όταν περιστατικά σεξουαλικής παρενόχλησης στο πανεπιστήμιο δεν αντιμετωπίζονται έμπρακτα, η αίσθηση ασφάλειας κλονίζεται, η εμπιστοσύνη προς τον θεσμό μειώνεται και η κουλτούρα έμφυλης βίας συντηρείται.
Η σεξουαλική παρενόχληση, η οποία συνήθως περιγράφεται ως κάθε ανεπιθύμητη συμπεριφορά σεξουαλικού χαρακτήρα, αποτελεί σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο που εμφανίζεται σε διαφορετικά πλαίσια. Υπό μία κοινωνικο-πολιτισμική οπτική, η σεξουαλική παρενόχληση συνδέεται με ευρύτερες κοινωνικές και έμφυλες ανισότητες. Στην Ελλάδα, οι παραδοσιακές πατριαρχικές αξίες συνδέονται με πλήθος έμφυλων στερεοτύπων, με αποτέλεσμα η χώρα μας να καταλαμβάνει σταθερά τις τελευταίες θέσεις στον δείκτη ισότητας φύλων.
Παρότι η σεξουαλική παρενόχληση μπορεί να επηρεάσει όλα τα κοινωνικά φύλα, εντοπίζεται κατά κύριο λόγο με τους άνδρες ως θύτες και τις γυναίκες ως θύματα. Τείνει δε να επηρεάζει, σε μεγαλύτερο βαθμό, άτομα που έχουν πρόσθετες «ευάλωτες» κοινωνικές ταυτότητες, όπως τα ΛΟΑΤΚΙΑ+ άτομα και τους νεαρούς/-ές ενήλικες. Επομένως, οι νεαρές γυναίκες έχουν περισσότερες πιθανότητες να βιώσουν συμπεριφορά η οποία υπερβαίνει τα όρια του συναινετικού φλερτ, ειδικά σε πλαίσια όπου μπορεί να παρατηρείται ανισορροπία ισχύος.
Ένα τέτοιο πλαίσιο αποτελεί το πανεπιστήμιο, με τουλάχιστον 1 στις 5 γυναίκες να παρενοχλείται σεξουαλικά κατά τα φοιτητικά της χρόνια. Οι συνέπειες είναι άμεσες, πολύ-επίπεδες και ενίοτε χρόνιες σε επίπεδο όχι μόνο κοινωνικο-πολιτικό αλλά και προσωπικό, καθώς παρουσιάζονται προβλήματα στην επαγγελματική και ακαδημαϊκή σταδιοδρομία, την ευζωία και την ψυχική υγεία (π.χ. συμπτώματα διαταραχών κατάθλιψης, πρόσληψης τροφής, μετα-τραυματικού στρες, αυτό-καταστροφικές συμπεριφορές) των νεαρών γυναικών.
Δεδομένου ότι δεν είχε πραγματοποιηθεί παρόμοια ερευνητική προσπάθεια στο παρελθόν πέραν της ποσοτικής εκτίμησης του φαινομένου, η παρούσα μελέτη διερεύνησε τον τρόπο με τον οποίο οι φοιτήτριες βιώνουν αντίστοιχα περιστατικά από ακαδημαϊκό προσωπικό του πανεπιστημίου. Με τη βοήθεια φοιτητικής ένωσης που ασχολείται με ζητήματα φύλου και των κοινωνικών δικτύων των ερευνητών/τριών, στη μελέτη συμμετείχαν με ημιδομημένη συνέντευξη επτά φοιτήτριες που είχαν βιώσει σεξουαλική παρενόχληση. Για μεθοδολογικούς λόγους, αναλύθηκαν οι έξι από τις επτά συνεντεύξεις με την ποιοτική μέθοδο της Ερμηνευτικής Φαινομενολογικής Ανάλυσης (Interpretative Phenomenological Analysis – IPA). Η μελέτη είχε λάβει σχετική άδεια για τη διεξαγωγή της από την αρμόδια επιτροπή ηθικής και δεοντολογίας έρευνας του πανεπιστημίου.
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Psychology: The Journal of the Hellenic Psychological Society: https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/psychology/article/view/42679
Οι συμμετέχουσες περιέγραψαν τη σεξουαλική παρενόχληση όχι ως ένα στιγμιαίο γεγονός, αλλά ως μια εξελισσόμενη εμπειρία που επηρέασε τη σκέψη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά τους. Κατά τη διάρκεια των περιστατικών ανέφεραν συναισθήματα φόβου, αμηχανίας, σύγχυσης και «παγώματος». Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πλήρης συνειδητοποίηση του γεγονότος ερχόταν εκ των υστέρων. Επίσης, οι συμμετέχουσες ανέφεραν ότι αναρωτιόντουσαν εάν αυτό που βίωσαν ήταν παρενόχληση, ή αντίθετα μία «παρεξήγηση», αναζητώντας επιβεβαίωση σε φίλους/-ες ή και σε συγγενείς και διατηρώντας «ενοχοποιητικά» στοιχεία, προς επίρρωση της αξιοπιστίας τους. Η αυτο-αμφισβήτηση αυτή δεν έμενε μόνο στην αντίληψη, αλλά και στην αίσθηση της ευθύνης που είχαν. Αν και αναγνώριζαν ότι η ευθύνη ανήκει στον θύτη, σε ένα άλλο επίπεδο αναρωτιόντουσαν «μήπως έδωσα δικαιώματα» ή «μήπως θα μπορούσα να το χειριστώ διαφορετικά». Παράλληλα, προσπαθούσαν να διαχειριστούν αυτό που βίωσαν μέσα από τη σιωπή, την αποφυγή προσώπων ή χώρων, την αποστασιοποίηση, καθώς και πιο σπάνια την επίσημη καταγγελία, η οποία είχε ως πρωταρχικό μέλημα την προστασία των υπόλοιπων φοιτητριών.
Σε επίπεδο πανεπιστημίου, έντονη υπήρξε η σύνδεση της σεξουαλικής παρενόχλησης με τη θεσμική εξουσία. Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου ο θύτης ήταν καθηγητής, οι φοιτήτριες τόνισαν την ανισορροπία ισχύος, καθώς η ακαδημαϊκή εξάρτηση από τον καθηγητή ενέτεινε το αίσθημα αδυναμίας και φόβου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, επηρεάστηκε ακόμη και η ακαδημαϊκή πορεία, καθώς μεταξύ άλλων περιορίστηκε η συμμετοχή σε ενδο-πανεπιστημιακές δραστηριότητες και αναθεωρήθηκαν οι ακαδημαϊκές προσδοκίες των φοιτητριών. Επίσης, έντονη ήταν η αναφορά στην απουσία σαφών και αξιόπιστων μηχανισμών υποστήριξης εντός του πανεπιστημίου και στην ανάγκη ευαισθητοποίησης της ακαδημαϊκής κοινότητας για την πρόληψη της σεξουαλικής παρενόχλησης και τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου πανεπιστημιακού περιβάλλοντος.
Συνοψίζοντας, με βάση τα αποτελέσματα της ποιοτικής ανάλυσης, η σεξουαλική παρενόχληση είναι μια δυναμική διαδικασία, διά μέσου της οποίας συντηρείται η έμφυλη ανισότητα στο πανεπιστήμιο.
Πλήρη στοιχεία δημοσίευσης:
Xypakis, I., Chaseropoulou, A., & Athanasiades, C. (2026). Female students’ experiences of sexual harassment in a Greek university: An interpretative phenomenological analysis. Psychology: The Journal of the Hellenic Psychological Society, 31(2), 5–22. https://doi.org/10.12681/psy_hps.42679